موزه تاريخ طبيعي و تكنولوژي

تاريخچه و معرفي:

به منظور بالا بردن سطح دانش عمومي درباره عالم خلقت و شناخت ارزش وجودي جانوران، گياهان، كانيها و فسيلها در زندگي انسان و محيط زيست او و پي بردن به قدرتمندي خالق و همچنين به منظور كمك به آموزش بهتر علوم جانورشناسي، گياه شناسي، زمين شناسي و نيز جبران كمبود آزمايشگاههاي مجهز مربوط به علوم فوق و انجام قسمتي از رسالتي كه يك دانشگاه پيشرفته از نظر آموزش و پژوهش بعهده دارد موزه تاريخ طبيعي و تكنولوژي دانشگاه شيراز در سال 1353 برپايه موازين علمي و فني تأسيس شد. موزه تاريخ طبيعي دانشگاه شيراز در برگيرنده نمونههاي انواع جانواران گياهان، كانيها، سنگها و فسيلها  بعنوان يك مركز علمي در درجه اول در خدمت آموزش و پژوهش كشور قرار گرفت  و در ثاني بعنوان مرجعي براي مراجعه و مطالعه علاقه مندان به علوم طبيعي و دانشمندان و دانش پژوهان داخلي و خارجي مورد استفاده واقع شد.

   موزه در ابتدا با انتقال مجموعه شخصي آقاي دكتر صدرالدين شريفي در سال 1353 در خيابان پوستچي افتتاح و در سال 1359 به محل فعلي ( واقع در بلوار مدرس خيابان كوي آزادگان) منتقل گرديد. اين بنا در اراضي ده هكتاري متخذه از موقوفه صاحبديواني معروف به شاهيجان واقع در بلوار مدرس خيابان كوي آزادگان بنا شده است.

با توجه به اين كه در ابتدا هدف ايجاد مجتمع ده گانه موزههاي دانشگاه شيراز بوده است، در سال 1366 موزه تكنولوژي و در سال 1377 موزه آناتومي افتتاح گرديد.

 در سال 1378 به همت معاون پژوهشي دانشگاه اين دو موزه (تكنولوژي و آناتومي) بنحو جالبي تكميل و در سال 1380 موزههاي تمبر، سكه، اسكناس و اسباب بازيهاي فكري و سرگرم كننده كودكان و نوجوانان نيز به آن افزوده گشت و با حضور هيئت رئيسه دانشگاه و توسط استاندار فارس افتتاح گرديد. در حال حاضر امكانات موجود شامل مجموعههايي از جانوران، گياهان و سنگها و فسيلهايي است كه در ساختمان فعلي موزه نگهداري ميشود.

 موزه تاريخ طبيعي

اين موزه شامل بخشهاي جانوران، علوم گياهي (هرباريوم)، زيستگاهها (اكولوژي)،سنگها و كانيها است كه همگي با ديدگاه علمي در اين قسمت به نمايش گذاشته شده است.

موزه آناتومي

موزه آناتومي با ديدي تخصصي و برداشتن گامهاي موثر در جهت غني تر كردن جنبه آموزشي و پژوهشي اهداف خود مجموعهاي از نمونههاي اسكلتي و آناتوميك را جمعآوري كرده كه از جمله نمونههاي ارزنده اين مجموعه اسكلت بازسازي شده نهنگ گوژپشت و نمونههاي جنيني رنگ آميزي شده با تكنيك آليزارين ميباشد. در اين موزه اسكلت هاي مختلف مهره داراني از قبيل ماهيها، دوزيستان (قورباغه)، خزندگان (مار، لاكپشت، آفتاب پرست)، پرندگان (عقاب و لاشخور) و پستانداران از جمله اسكلت هاي شير، خرس، ميمون، گوساله، شتر، گوزن، اسب و انسان را ميتوان ملاحظه كرد كه در خدمت آموزش بهينه دانشجويان علوم طبيعي و مخصوصا دانشجويان رشته پزشكي و دامپزشكي خواهد بود. از ويژگيهاي ارزشمند اين موزه توانمندي آن  در اجراي طرحهايي براي آموزش پيشرفته علم تشريح و آناتومي و ارائه راهكار و توليد نمونههاي با ارزش در اين راستا ميباشد. به منظور پربارتر كردن جنبههاي آموزشي اين موزه، مولاژهاي متنوعي كه اعضاي مختلف بدن انسان و حواس پنجگانه آن را نشان ميدهد تهيه شده است و اساتيد و دبيران ميتوانندبراحتي قسمتهاي مختلف بدن را بطور جداگانه براي دانشجويان و دانش آموزان توضيح دهد. مجموعه مولاژهاي مراحل رشد جنين انسان از يك ماهگي تا نه ماهگي و جنينهاي دوقلو و نيز نحوه ارتباط جنين با جفت و بدن مادر از قسمتهاي آموزنده و بسيار جالب اين موزه ميباشد.

از نمونههاي كم نظير، جذاب و ديدني، عجيبالخلقههايي از قبيل جنين دوقلوي پسر از سينه به هم چسبيده، بزغاله دو سر، مرغ چهار پا، گوساله دو سر، بره هشت پا و قوش چهار شاخ را ميتوان نام برد. از نمونههاي بسيار كم نظير و جالب نقش برجسته سياه خان لپويي – مردي با قد 256 سانتي متر- ميباشد كه نمودي از بيماري غول آسايي يا ژيگانتيسم انسان را نشان ميدهد.

موزه تكنولوژي يا فناوري

اين موزه در يكي از سالنهاي موزه تاريخ طبيعي در 1364 تاسيس شد اما گسترش چنداني نيافت تا اينكه در سال تحصيلي 1378-1379 با توجه خاص معاونت محترم پژوهشي انشگاه تعداد زيادي ويترين مناسب و زيبا براي آن ساخته شد و اختراعات و مصنوعات بشري به تناسب موضوع و همگن بودن نمونهها شامل وسايل، ابزار، دستگاههاي از رده خارج  ولي سالم از واحدهاي مختلف دانشگاه، ادارات فني و كارخانجات، منازل و انبارها جمعآوري و در ويترينهاي مختلف قرار داده شده است و هم اينك براي بازديد علاقمندان آماده است تا با برقراري يك رابطه منطقي بين وسائل و ابزار آلات مربوط به علوم مختلف بخصوص فيزيك، شيمي، برق و الكترونيك و… دانش آموزان و دانشجويان و ديگر علاقهمندان را به سير تكاملي فنآوري و موضوعات مختلف علوم آشنا و آنان را نسبت به اختراع، نوآوري، ابتكار و پژوهش علاقهمند و آماده سازد. اين موزه در حال حاضر وسايل مربوط به اندازه گيري زمان، حرارت، رطوبت، فاصله و انواع چراغها، ساعتها، اتوهاي قديمي، دوربينها، وسايل حسابداري، دستگاههاي صوتي و تصويري،ماشينهاي تحرير، چرخهاي خياطي و دستگاههاي فيزيكي مربوط به عدسيها، وسايل طبي و شيميايي ابزار الكترونيكي و بسياري دستگاههاي ديگر را جمعآوري كرده و ميتواند در ايجاد توسعه فكري و خط دادن به صنعتگران، مبتكرين و مخترعين جوان كمك موثري بنمايد. طبق اظهار دكتر مصطفي معين وزير محترم علوم، تحقيقات و فنآوري اين موزه اولين موزه تكنولوژي و فنآوري در ايران ميباشد.

موزه هرباريوم يا گياهشناسي

گياهان نيز سرمايههاي ملي كشور محسوب ميشوند و چه بسا نمونههاي نادر، كمياب و با اهميت نابود شدهاند بنابراين بخش هرباريوم موزه سعي در جمعآوري كليه نمونههاي مختلف گياهي ايران را داشته است كه پس از جمعآوري و شناسايي طبقهبندي گرديدهاند. علاوه بر اين جهت معرفي هر چه بيشتر تنوع گياهي، تابلوهاي آموزشي همراه با نمونههاي طبيعي از گياهان به معرض نمايش گذاشته ميشوند. اين گياهان را ميتوان بر اساس جنبههاي خاص زينتي، صنعتي، دارويي و كشاورزي بصورت مجموعههاي مجزا ارائه نمود.

موزه مردم شناسي

تعداد زيادي وسايل و تجهيزات زندگي عشاير و ايلات جهت راهاندازي موزه مردم شناسي تهيه شده است كه در نظر است اين موزه نيز با تامين امكانات راهاندازي شود.

موزه اسباب بازيهاي فكري كودكان و نوجوانان

در سال 1380 با تلاش و پيگيري رياست وقت موزه تاريخ طبيعي جناب آقاي دكتر شريفي تعداد قابل توجهي اسباب بازيهاي فكري از كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان بصورت اهدايي به موزه تحويل داده شد و مقدار زيادي اسباب بازي نيز از فروشگاههاي سطح شهر خريداري شده و پس از آماده سازي بصورت موقت در ويترينهاي واقع در سالن بي مهرگان موزه در معرض ديد عموم قرار گرفت و تا اين  تاريخ به همان شكل نگهداري شده است. با توجه به اينكه اين بخش از موزه به سالن مخصوص و جداگانه نياز دارد. موزه در نظر دارد يكي از سالنهاي در دست احداث خود را به اين امر اختصاص دهد تا بتوان با فراهم اوردن محيطي شاد و جذاب و تهيه امكانات لازم به شكوفايي فكري و جسمي نسل آينده كمك كرد.

موزه تمبر و اسكناس

موزه تمبر و اسكناس محلي مناسب براي تفكر، آموزش، تحقيق و پژوهش است. محلي براي دوباره انديشيدن و اعتلاي بينش و تغيير ديدگاههاي تاريخي و از اين رو بي ترديد اقشار مختلف مردم به آن علاقمند هستند و موزه ميتواند به آنها خدمات فرهنگي ارزندهاي ارائه نمايد. به همين دليل موزه تاريخ طبيعي دانشگاه شيراز كه با هدف بالا بردن سطح علمي بازديد كنندگان و شناساندن تاريخ و فرهنگ اين مرز و بوم كار خود را آغاز كرده بود اين بار نيز با همين هدف با مساعدت معاونت محترم پژوهشي  شروع به جمعآوري تمبر، سكه و اسكناس نمود و توانست با استفاده از مجموعهاي كه شامل تمبرها و سكه و اسكناسهاي خريداري و اهدا شده بود در تاريخ 24 اسفند 1379 در روز فرخنده عيد غدير خم و با حصور اساتيد محترم انشگاه و استاندار شيراز اين موزه را افتتاح كند.

تمبرهاي موجود در موزه شامل تمبرهاي چاپ شده در ايران از سال 1344 تا سال 1357 و از سال 1358 تا 1380 كه بصورت بلوكهاي چهار تايي و هشت تايي سالم و تا نخورده وجود دارد و همه آنها توسط آقاي سيد بها الدين مهدوي دبير شيمي دبيرستانهاي شيراز و طراح فرش به موزه اهدا شده است. همچنين سري پستي جمهوري اسلامي ايران سال 1360، 1362، 1366، 1368و سال 1369 همچنين سالهاي 1371، 1374 و 1376 و 6 سري پستي مربوط به سالهاي قبل از انقلاب نيز توسط ايشان به موزه اهدا شده است. در كنار اين مجموعه تمبرهايي نيز وجود دارند كه با پاكت و مهر روز موجود ميباشد و توسط آقاي فرشيد احمدي فر كارشناس ارشد تاريخ به موزه اهدا شدهاند. علاوه بر تمبرهاي فوق هزاران عدد تمبر توسط نوجوانان علاقهمند آقايان سعيد و نويد شريف به موزه هديه شد. اين تمبرها عمدتاً سريهاي مربوط به دوره قاجار و پهلوي و تمبرهاي خارجي ميباشند. همچنين يك ويترين كامل شامل گل، پروانه، ماهيها و مسابقات ورزشي در مجموعه وجود دارد كه توسط دكتر صدر الدين شريفي به موزه اهدا شده است.

سكههاي قبل از اسلام تاكنون بعضا توسط موزه خريداري شده و تعدادي نيز توسط آقاي احمدي فر اهدا شده است بعلاوه تعداد 10 قاب اسكناس نيز در موزه وجود دارد.

هدف از ايجاد اين موزهها ايجاد يك مركز علمي است كه حاوي مجموعه نمونههايي باشد كه بتواند پاسخگوي قسمتي از نياز پژوهشي و آموزشي محققين، مدرسين متخصصين، دانشجويان، دانش آموزان و دانش پژوهان باشد و در توسعه و اعتلاي سطح پژوهش و دانش اقشار مختلف مردم و خدمت به جامعه بشري مفيد و مؤثر واقع گردد. بنابراين اهداف موزه به دو بخش عمده پژوهشي و آموزشي تقسيم ميشوند.

الف) فعاليتهاي پژوهشي

موزه تاريخ طبيعي و تكنولوژي دانشگاه شيراز به عنوان يك مركز پژوهشي فعاليتهاي خود را حول محورهاي زير به انجام ميرساند.

1- جمعآوري و تكميل اطلاعات منتشره درمورد نمونهها

2- جمعآوري، شناسايي و نگهداري نمونهها

3- تهيه كلكسيونهاي مرجع

4- ايجاد بانك اطلاعاتي از نمونهها و انتشار فهرست نمونهها

5- پيشنهاد موضوعات تحقيقاتي به محققين و علاقه مندان فراهم نمودن امكان اجراي آنها

6- چاپ و انتشار گزارشات و مقالات علمي

7- برقراري ارتباط و مبادله ( متخصصين، نمونهها و اطلاعات ) با ساير موزههاي كشور و جهان و ساير مؤسسات علمي ذيربط

8- برگزاري كنفرانس، سمينار، سمپوزيوم و جلسات بحث و مشاوره در ارتباط با فعاليت‎هاي موزه

ب) فعاليتهاي آموزشي

تأسيس موزه داراي اهداف آموزشي نيز بوده است كه به برخي از آنها اشاره ميشود:

1- ايجاد سالنهاي نمايش نمونهها

2- تهيه عكس، فيلم، اسلايد و مقاطع ميكروسكوپي و فراهم نمودن امكانات لازم براي نمايش آنها

3- چاپ و انتشار كتاب، مقاله، جزوه، بروشور، بولتن و ساير نشريات آموزشي

4- تشكيل  كلاسهاي آموزشي براي مدرسين و محصلين سطوح مختلف و ساير علاقهمندان

5- تشكيل دورههاي كارآموزي كوتاه مدت

6- تشكيلات جلسات سخنراني توسط متخصصين و محققين داخلي و خارجي

7- همكاري در تهيه نمونههاي آزمايشگاهي جهت استفاده در آزمايشگاههاي مختلف آموزشي.

اكنون موزه داراي 80 متر فضاي اداري 140 متر فضاي كارگاهي 14 متر فضاي كتابخانهاي با يك اتاق، 3050 متر فضاي سالن نمايشي با 5 سالن، همچنين  يك سالن انتظار، يك سالن سينما با 70 متر زيربنا و يك موتورخانه صدمتري و همچنين 4 كارگاه جديدالاحداث شامل 4 اتاق و 4 انبار جديدالاحداث با 80 متر زيربناست. همچنين موزه 3 سالن با 1500 متر زيربنا در دست احداث دارد.

اساسنامه موزه تاريخ طبيعي در يك مقدمه، سه فصل، پانزده ماده، پنجاه ونه بند و ده تبصره كه قبلاً در تاريخ 14/8/63 به تصويب مديريت دانشگاه وقت رسيده بود پس از بازبيني در شوراي تخصصي موزه و اصلاح بخشهايي از آن مجدداً به تصويب مديريت دانشگاه شيراز رسيد. موزه يك واحد مستقل دانشگاهي و زيرنظر معاونت پژوهشي دانشگاه است.

از نظر سازماني موزه به هشت بخش جانورشناسي، گياهشناسي، زمين شناسي و ديرينشناسي، آناتومي و جنين شناسي، اطلاعات و انتشارات، هنر، خدمات و بخش اداري تقسيم ميشود.

هيأت مديره از رئيس موزه و يكنفر جانورشناس، يك نفر گياهشناس، و يك نفر زمين شناس تشكيل شده است.

هم اكنون موزه تاريخ طبيعي و تكنولوژي داراي 20 نفر پرسنل است كه در سطوح فوق ليسانس، ليسانس و ديپلم و همچنين زيرديپلم مشغول به كار هستند.

تجهيزات و وسايل غيرمصرفي موزة تاريخ طبيعي

طرحهاي تحقيقاتي:

موزه تاريخ طبيعي و تكنولوژي كارنامه درخشاني در زمينه اجراي طرحهاي تحقيقاتي داشته است. اما متأسفانه در اين مركز علي رغم پيشرفت در زمينههاي مختلف تحقيقاتي بدليل وجود پارهاي از مشكلات هنوز نتوانسته است قراردادهاي خدماتي و مشاورهاي به اجرا دربياورد.

موزه تاريخ طبيعي بعنوان يكي از مراكز مهم تحقيقاتي دانشگاه شيراز فعاليتهاي علمي زيادي داشته است كه بعضاً براي دانشجويان و اساتيد دانشگاه ناشناختهاند اما ميتوان از آنها براي ارتقاء سطح آموزشي و پژوهشي استفاده زيادي كرد.

طرحهاي پژوهشي خاتمه يافته و در دست اجراي موزه

موزه تاريخ طبيعي فعاليتهاي ديگري هم دارد كه اهم آنها به شرح زير است:

1- تهيه نمونههاي مختلف، تابلوهاي آموزش جهت استفاه مستقيم دانشجويان و دانش آموزان در رابطه با مواد درسي زيست شناسي، زمين شناسي، فيزيك و ...

2- ايجاد ارتباطات اينترنتي با شبكههاي جهاني

3- تفسير فضاهاي موجود با توجه به پيشرفت علوم و تكنولوژي

4- ايجاد دورههاي آموزشي در زمينههاي مختلف

5- ايجاد دورههاي مختلف در زمينههاي تاكسيدرمي و اسكلت سازي

6- شركت در كنفرانسهاي علمي در داخل و خارج كشور

امور مالي:

بودجه مركز از طريق دانشگاه تأمين ميشود و موزه داراي رديف مستقلي در بودجه دانشگاه شيراز است.

درآمد وهزينههاي موزه

موزه با مراكز تحقيقاتي (داخلي و خارجي) ديگري در ارتباط ميباشد كه مهمترين آنها عبارتند از سازمان محيط زيست، سازمان ميراث فرهنگي، شيلات، دانشگاههاي دولتي و آزاد.

برنامههاي آتي:

1-     ساخت يكي از بالهاي اصلي موزه و شروع ساخت بال دوم. توضيح اينكه ساختمان موزه شامل چهار بال اصلي است كه هر كدام شامل چهار سالن است. در هر دو بال دو سالن 60 متري در دو طبقه متصل است كه در كل حدود 4500 متر مربع به فضاي اصلي ساختمان موزه افزوده ميشود.

2-     بازسازي و تعمير و تجهيز سالن گنبدي شكل مركزي و قسمتهاي مختلف موزه: سالن مركزي موزه 1600 متر مربع زير بنا دارد و ارتفاع گنبد آن به 15 متر ميرسد. تعمير، رنگ آميزي همراه با جايگزيني ويترينهاي نو با نورپردازي مناسب از جمله فعاليتهاي  در حال انجام در اين سالن است.

3-      همچنين سالني به موزه تمبر و اسكناس اختصاص داده خواهد شد و كارگاه تاكسيدرمي طوري طراحي ميگردد كه بازديد كنندگان ميتوانند با روشهاي مختلف آماده سازي و خشك كردن حيوانات آشنا شوند.

4-      راهاندازي سالنهاي رستوران، كتابخانه، بخش سمعي– بصري و مركز كامپيوتر و اينترنت از ديگر برنامههايي است كه در دست اجرا ميباشد.